Արքայական ճանհապարի ուսումնասիրում

1.Կապադովկիա – Անկյուրիա

2.Արմինամ – մաժաք, Կոմենա ոսկե, Ուռհա, Նիսիբիս

3.Կիլիկիա – Կարքեմիշ

4.Ասորեստան – Արբելա

Արքայական ճանապարհը անցնում է հյուսիս Արևմուտքից մինչև հարավ արևելք:

Նոյեմբեր ամսվա կենսաբանության ամփոփում

1. Ներկայացնել պտերանմանների կառուծվացքը և տարածվածությունը։

2. Մերկասերմ բույսերի տարածվածությունը և կառուծվացքը։

3. Մերկասերմ բույսերի բազմացում։

4. Ծածկասերմ բույսերի արտաքին կառուծվածք։

5. Ծածկասերմ բույսերի բազմացում(փոշոտում)։

6. Նոյեմբեր ամսվա բլոգային աշխատանք։

Նյութի խտություն

Առաջադրանքներ

1-Օգտագործելով նյութերի խտության աղյուսակը գտի՛ր 1մ3 ծավալով պարաֆինի զանգվածը.

900 կգ

2-Ուղղանկյուն զուգահեռանիստի չափսերը հավասար են 8 սմ, 9 սմ և 3 սմ:

Գտի՛ր այդ զուգահեռանիստի ծավալը:

V=8x9x3=216 սմ³

216 սմ³

 3-Ո՞ր մեծությունն է կոչվում նյութի խտություն:

Զանգվածի և ծավալի հարաբերություն:

4.Ինչպե՞ս է որոշվում նյութի խտությունը:

Խտությունը որոշվում է՝ բաժանելով նյութի զանգվածը նրա ծավալին:

ρ=

5.Ի՞նչ միավորներով է արտահայտվում խտությունը:

կգ/մ³ կամ գ/սմ³

6.Առաջին անոթի մեջ լցրել են ջուր, իսկ երկրորդի մեջ նույն զանգվածով անհայտ հեղուկ: Ո՞ր անոթի հեղուկի խտությունն է ավելի մեծ:

Խտությունը որոշվում է բանաձևով՝ p=

Տրված է, որ զանգվածը երկու անոթում նույնն է, բայց ծավալը տարբեր է։

Ջուրն ունի մեծ ծավալ՝ 

Անհայտ հեղուկի ծավալը փոքր է՝ 

Որքան փոքր է ծավալը նույն զանգվածի համար, այնքան խտությունը մեծ է։

Պատասխան՝ Անհայտ հեղուկի խտությունն ավելի մեծ է։

7.Կշեռքի մի նժարին դրված է կապարե չորսուիսկ  մյուսին՝ անագեՈ՞ր նժարին է դրվածկապարե չորսուն:

Կապարն ու անագը նույն ծավալ ունեցող չորսուների համար՝ կապարի խտությունը փոքր է անագի խտությունից։

Նույն ծավալում ավելի ծանր կլինի այն, որի խտությունը մեծ է, այս դեպքում՝ անագը։

Պատասխանը՝ կապարե չորսունը կդրվի նժարին, որը թեթև է, իսկ անագե չորսունը՝ ծանր նժարին:

8. Ինչպե՞ս կարելի է հաշվել մարմնի զանգվածըեթե հայտնի են նրածավալը և նյութի խտությունը:

Մարմնի զանգվածը հաշվում են բանաձևով՝m=p x v , որտեղ p`նյութի խտությունը, V՝ ծավալը:

9. Ինչպես կարելի է հաշվել մարմնի ծավալըեթե հայտնի են նրազանգվածը և նյութի խտությունը:

Մարմնի ծավալը հաշվում են բանաձևով՝ V=, որտեղ m՝ զանգվածը, p՝ նյութի խտությունը:

10.Հայտնի էոր մետաղի կտորը տաքացնելիս ընդարձակվում էԱյդ դեպքում նշված որմեծությունը չի փոխվումածավալըբզանգվածըգխտությունը:

11. Ինչ եք կարծում քանի կիլոգրամ օդ կա ձեր դասասենյակում: Փորձեք հաշվել դասասենյակի օդի զանգվածը: (Նախ հաշվեք դասասենյակի ծավալը, օդի խտությունը համարեք  ρ=1,29 կգ/մ³ ; որոշեք օդի զանգվածը m=?կգ): m =Vρ

Առաջին քայլը՝ գնահատենք դասասենյակի չափերը։ Օրինակ՝դասասենյակը կարող է լինել մոտավորապես 6 մ երկարությամբ, 5 մլայնությամբ և 3 մ բարձրությամբ։

Ծավալը՝ V=6x5x3=90մ3

Օդի խտությունը՝ p=1.29 կգ/մ3

Օդի զանգվածը հաշվում ենք բանաձևով՝ m=p x V=1.29×90=116.1 կգ

Պատասխան` 116.1 կգ:

12.Համարելովոր ձեր մարմնի միջին խտությունը մոտավորապես հավասար է  ծովի ջրիխտությանըհաշվեք ձեր մարմնի ծավալը:

Եթե մարմնի զանգվածը m=25 կգ է, և միջին խտությունը մոտավորապես հավասար էծովի ջրի խտությանը (p=1000 կգ/մ3), ապա մարմնի ծավալը հաշվում ենք բանաձևով՝V=

Օրինակ, եթե իմ զանգվածը 25 կգ է, ապա V==0.025 մ3

Պատասխան` 0,025 մ³

7-րդ դասարան, հայոց լեզու

1.Ըստ անհրաժեշտության գրել յ։

Վերարկու-ի, միջօր-ե, վայրկյան, կարկաչ-ուն, ճյուղ, թեյի, շյուղ, Կարինե-ի, Կարոյի, մրջյուն, տույժ, Միքայել, լռելյայն, ջղային, շրջագայել, Նա-իրի, վաշխառու-ի, ժողովածույում, զգույշ, եղբո-ր, վայելուչ։

2.   Հետևյալ բառերից յ-ի սղմամբ կամ երկհնչյունի հնչյունափոխմամբ կազմել նոր բառեր։

Ցույց, զրույց, եղբայր, երևույթ, մշակույթ, աշխույժ, համբույր, գույն, մատյան, վայրկյան, սառույց, զեկույց, պատանյակ, շահույթ, ընկույզ, բույր, թույն, կույտ

Ցույց-ցուցափայտ

զրույց-զրուցել

եղբայր-եղբոր

երևույթ-երևութական

մշակույթ-մշակութային

աշխույժ-աշխուժանալ

համբույր-համբուրել

գույն-գունավոր

մատյան-մատենադարան

վայրկյան-վարկյանական

սառույց-սառուցյալ

զեկույց-զեկուցել

պատանյակ-պատյան

շահույթ-շահել

ընկույզ-ընկուզենի

բույր-բուրավետ

թույն-թունավոր

կույտ-կուտակված

3. Պարզի՛ր, թե քերականական ո՛ր հատկանիշի  հիման վրա է կազմվել
 յուրաքանչյուր խումբը (խմբի բոլոր բաոերն ի՞նչ ընդհանուր հատկանիշ 
ունեն):

Ա. Ուրարտու, Արա Գեղեցիկ, Արագած, Արգիշտի, Նեղոս, Վահան Տերյան, «Անուշ», Ռուսաստանի Դաշնություն: – Հատուկ անուններ։


Բ. Մանկություն, միամտություն, ուրախություն, սուգ, վիշտ, ահ, 
հնարավորություն: – Վերացական գոյականներ:


Գ. Հայր, մայր, մարդ, կին, ընկեր, եղբայր, հոգեբան, ուսանողուհի,
 դերասանուհի, անձնավորություն: – Անձ նշանակող գոյականներ:

4․Դո՛ւրս գրիր գոյականները՝ նշելով տեսակը, թիվը, հոլովը, առումը։

Աշուն

Աշնան օրերն են հասել,

Իջել է ամպը սարին,

Եւ հրաժեշտ է ասել,

Կռունկը մեր աշխարհին:

Բարդին էլ չի սոսափում

Արագիլի թեւի տակ,

Դեղին թերթեր է թափում

Առվակի մեջ կապուտակ:

Կարմիր խարույկ է կարծես

Ծեր տանձենին անտառի,

Թվում է, թե մոտ վազես,

Ձեռք ու ոտքդ կվառի…

Քամին շատ էր թափառել,

Պարապ-սարապ թեւը կախ,

Բայց արդեն գործ է ճարել,

Տեսեք ինչքան է ուրախ:

Համո Սահյան

5․ Հետևյալ թվականները տառերով գրի՛ր․

654

659

5478

3546

12893

75648

489523

146782

6․ Ստեղծագործական աշխատանք՝ ազատ թեմայով։

7.Տրված բառերի գործիական հոլովի ձևերով կազմի՛ր նախադասություններ: Հայր, ծաղիկներ, բոլոր, ոչ մեկ, հասնել, հեռանալ:

8.Գործողության անունը դարձրո՛ւ այդ գործողության հետ կապված առարկայի անուն: Գրի՛ր գործածված ածանցները: Քերել, գրել, կապել, քամել, թակել, ըմպել, բացել, գործել, խաղալ, ուտել, խմել, հագնել, ձգել, փակել, խթանել, փաթաթել, ճոճել, գանձել, զսպել, ջնջել, ծածկել, կապել, օրորել:

9.Տրված կապերով կազմի՛ր նախադասություններ: Ո՞ր հարցին են պատասխանում դրանց հետ գործածվող գոյականները:

Պես, հետ, առանց, վրա, համար:

10.Փակագծում տրված գոյականները գրի´ր համապատասխան հոլովով:

…(Նյու Յորք) բնակիչները զարմանքով դիտում էին 19-ամյա մի … (ուսանող), որը սիրալիր … (ժպիտ) սեղմում էր մի մեծ հանրախանութ մտնող բոլոր … (այցելուներ) ձեռքերը: Այդ … (ձև) 8643-րդ … (հաճախորդ) … (ողջունել) հետո նա վեր պարզեց կապտած ձեռքը և բացականչեց.

-Ուռա´: Ռուզվելտի … (ռեկորդ) գերազանցեցի:

Հավանաբար…(քչեր) է հայտնի, որ 1907…(թվական) Սպիտակ…(տուն) մի…(ընդունելություն) ժամանակ…(ԱՄՆ) այն ժամանակվա նախագահը սեղմել էր 8513…(մարդ) ձեռք:

Առաջադրանք 7-րդ դասարան,նոյեմբեր14-21

Երվանդական Հայաստան

Առաջադրանք 1

Սովորել դասը – Երվանդական Հայաստանի կազմավորումը և Աքեմենյան Պարսկաստանը/էջ 53-56/

Բառարանի հասկացությունները կարդալ և գրել/տեղադրել բլոգում։ /էջ 53/

Պատասխանել հարցերին – Ա2 | Հիմնական գաղափարներ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ինչպե՞ս հաջողվեց Պարույր Սկայորդուն ճանաչվել հայոց արքա և հաստատվել Հայաստանի գահին:


բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ դեր ունեցան Երվանդ I Սակավակյացը և Տիգրան Երվանդյանը Հայաստանի ինքնուրույնության պահպանման գործում:


գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ մեթոդներ օգտագործեց Դարեհը իր կայսրության միասնականությունը պահելու համար։ Ինչպե՞ս էր ազդում նրա քաղաքականությունը Հայաստանի վրա։

Հոկտեմբերի 27_31

Դաս 2.6 Հանաշխարհային օվկիանոսի ջրի ջերմությունն ու աղիությունը

Դասի հղումը

Պատասխանել հարցերին

1. Նշել Կարմիր ծովի մշտական բարձր ջերմաստիճանի և աղիության մի քանի պատճառ։

Կարմիր ծովը մշտապես տաք և աղի է, որովհետև․

  1. Շրջապատված է տաք, չոր անապատներով։
  2. Գոլորշիացումը շատ է, բայց քաղցրահամ ջրի մուտք գրեթե չկա։
  3. Ջրերի փոխանակությունը օվկիանոսի հետ սահմանափակ է։

2. Ինչու՞ է Ատլանտյան օվկիանոսն ավելի աղի’համեմատած Խաղաղ օվկիանոսի հետ։

Ատլանտյան օվկիանոսը ավելի աղի է, որովհետև․

  1. Գոլորշիացումը մեծ է, հատկապես արևադարձային գոտիներում։
  2. Քաղցրահամ ջրի մուտքը քիչ է, քանի որ գետերը քիչ են կամ կարճ։
  3. Տրոպիկական շրջաններում տեղումները քիչ են, ի տարբերություն Խաղաղ օվկիանոսի։
  4. Ջրերի շրջանառությունը դանդաղ է, ու աղը ավելի հեշտ է կուտակվում։

3. Ինչպիսի՞ն է համաշխարհային օվկիանոսի մակերևույթին ջրի ջերմաստիճանն ավելի ցածր’քան հատակին։ Համաշխարհային օվկիանոսի մակերևույթին ջրի ջերմաստիճանը ավելի բարձր է, իսկ հատակին՝ ավելի ցածր, քանի որ մակերևութային ջրերը տաքանում են արևի ճառագայթներով, մինչդեռ խոր ջրերը արևի ջերմություն չեն ստանում և մնում են սառը։

Նոյեմբեր 17_21

Ջրի շարժումը համաշխարհային օվկիանոսում։ Մակընթացություն և տեղատվություն։

Դասի հղումը

Դիտել տեսանյութը

Պատասխանեկլ հարցերին

1.Ջրի շարժման ինչպիսի՞ տեսակներ են առաջանում քամիների ստորջրյա երկրաշարժերի ժամանակ։

Քամիները առաջացնում են մակերեսային ալիքներ ու հոսանքներ, իսկ ստորջրյա երկրաշարժերը ցունամիներ և ջրի զանգվածների ուժեղ տեղաշարժեր։

2.Ո՞րն է տաք և սառը օվկիանոսային հոսանքների տարբերությունը։

Տաք հոսանքները տեղափոխում են ջերմ ջուր ու տաքացնում են շրջակա տարածքների կլիման, իսկ սառը հոսանքները բերում են սառը ջուր ու սառում են այդ տարածաշրջանները։

3.Ի՞նչ ազդեցություն ունի տաք օվկիանոսային հոսանքը հարակից տարածքների կլիմայի վրա։

Տաք օվկիանոսային հոսանքը հարակից տարածքներում բարձրացնում է ջերմաստիճանը և խոնավություն ավելացնում, ստեղծելով ավելի մեղմ ու խոնավ կլիմա։

4.Ի՞նչ է մակընթացությունը և տեղատվությունը։

Մակընթացությունը օվկիանոսում ջրի մեծ զանգվածների ուղղորդված հոսանքն է, իսկ տեղատվությունը ջրի հորիզոնական կամ անկյունային շարժումն է ալիքների, քամու կամ այլ ուժերի ազդեցությամբ։

Առաջադրանք 7-րդ դասարան,նոյեմբեր14-21

Առաջադրանք 2

Սովորել դասը – Երվանդական Հայաստանի անկախության վերականգնումն ու Սելևկյանները/էջ59-61/

Բառարանի հասկացությունները կարդալ և գրել/տեղադրել բլոգում։ /էջ 59/

Ինչո՞ւ է դա կարևոր այսօր/Ծանոթացիր/
Երվանդական Հայաստանը Ք. ա. III դարի կեսերին մասնատվեց մի քանի
պետությունների՝ չկարողանալով պահպանել երկրի ներքին հավասարակշիռ
զարգացումը։ Սա հնարավորություն տվեց արտաքին ուժերին միջամտելու
երկրի ներքին գործերին։
Թե՛ անցյալում և թե՛ մեր օրերում պետության քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կայուն աճի ապահովումն առանցքային խնդիր է։ Այն պահանջում է հաշվի առնել տարբեր գործոններ։ Հույժ կարևոր է երկրի հավասարաչափ զարգացումը։ Տարածքային անհավասարաչափ զարգացումը միշտ բացասաբար է ազդում ամբողջ երկրի զարգացման վրա:

Շարունակականություն և փոփոխություն/Մտածիր այս հարցերի շուրջ քննարկելու ենք դասարանում/
Պատկերացրո՛ւ, որ դու Երվանդ III արքայի խորհրդականն ես և նրա հետ միասին մասնակցում
ես Գավգամելայի ճակատամարտին։ Երբ պարզ է դառնում, որ Դարեհ III-ը փախել է մարտադաշտից, հարկավոր է լինում արագ կողմնորոշվել հետագա գործողությունները ծրագրելիս։
Ի՞նչ խորհուրդ կտաս Երվանդ արքային. կռվե՞լ մինչև վերջ Ալեքսանդր Մակեդոնացու դեմ, թե՞
նահանջել Հայաստան և հռչակել Հայաստանի անկախությունը։
Ի՞նչ ես կարծում, քո նախաձեռնությանը, արքայից բացի, հասարակության ո՞ր շերտերը
կարող էին աջակցել։ Իսկ ընդդիմանա՞լ (յուրաքանչյուր պատասխան հիմնավորի՛ր առանձին)։

Հայոց լեզու

19.11.25

1. Գոյական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ գոյականների հինգ զույգ:
1.Սարսափ, ծուղակ, պաղատանք, ընչազրկություն, գրավչանք, չքավորություն, թակարդ, երկյուղ, հրապուրանք, աղերսանք:
2. Հռչակ, առաջաբան, ավար, հարգանք, համբավ, թալան, երազանք, ներածություն, պատկառանք, տենչանք:

1.Սարսափ, ծուղակ, պաղատանք, ընչազրկություն, գրավչանք, չքավորություն, թակարդ, երկյուղ, հրապուրանք, աղերսանք:

սարսափ-երկյուղ

թակարդ-ծուղակ

չքավորություն-ընչազրկություն

հրապուրանք-գրավչանք

աղերսանք-պաղատանք

2. Հռչակ, առաջաբան, ավար, հարգանք, համբավ, թալան, երազանք, ներածություն, պատկառանք, տենչանք:

հռչակ-համբավ

հարգանք-պատկառանք

ավար-թալան

երազանք-տենչանք

առաջաբան-ներածություն

2. Ածական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ ածականների հինգ զույգ:
1. Աչալուրջ, համեստ, ջանասեր, ուշադիր, տրտում, թանձր, թախծոտ, պարկեշտ, եռանդուն, խիտ:
2. Գիտակ, թույլ, թերահավատ, հնազանդ, շողոքորթ, հեզ, լավատեղյակ, կեղծավոր, տկար, կասկածամիտ:

1. Աչալուրջ, համեստ, ջանասեր, ուշադիր, տրտում, թանձր, թախծոտ, պարկեշտ, եռանդուն, խիտ:

աչալուրջ-ուշադիր

թանձր-խիտ

ջանասեր-եռանդուն

թախծոտ-տրտում

համեստ-պարկեշտ

2. Գիտակ, թույլ, թերահավատ, հնազանդ, շողոքորթ, հեզ, լավատեղյակ, կեղծավոր, տկար, կասկածամիտ:

թույլ-տկար

գիտակ-լավատեղյակ

թերահավատ-կասկածամիտ

շողոքորթ-կեղծավոր

հնազանդ-հեզ

3. Բայական հոմանիշներ: Բառաշարքերում առանձնացնել հոմանիշ բայերի հինգ զույգ:
1.Ապականել, ըմբոստանալ, փառաբանել, ընդվզել, վատաբանել, արատավորել, խաղաղվել, դրվատել, հանդարտվել, փնովել:
2. Մարել, հավաքել, շահագործել, դժգոհել, շիջել, ժողովել, ճնշել, տրտնջալ, վառել, հրկիզել:

1.Ապականել, ըմբոստանալ, փառաբանել, ընդվզել, վատաբանել, արատավորել, խաղաղվել, դրվատել, հանդարտվել, փնովել:

փառաբանել-դրվատել

ապականել-արատավորել

ընդվզել-ըմբոստանալ

վատաբանել-փնովել

խաղաղվել-հանդարտվել

2. Մարել, հավաքել, շահագործել, դժգոհել, շիջել, ժողովել, ճնշել, տրտնջալ, վառել, հրկիզել:

հավաքել-ժողովել

մարել-շիջել

դժգոհել-տրտնջալ

վառել-հրկիզել

շահագործել-ճնշել


4. Գոյական հականիշներ: Բառաշարքում առանձնացնել հականիշ գոյականների հինգ զույգ:
Խաղաղություն, կորուստ, բերկրանք, ձեղնահարկ, պատերազմ, ըմբոստություն, ձեռքբերում, թախիծ, ներքնահարկ, հնազանդություն:

խաղաղություն-պատերազմ

կորուստ-ձեռքբերում

բերկրանք-թախիծ

ըմբոստություն-հնազանդություն

ձեղնահարկ-ներքնահարկ

5. Տրված գոյականները բաժանիր 5 խմբի ըստ նմանության:
Պատանի, վարդ, անդորր, աղվես, շուշան, օդաչու, մեխակ, հողագործ, նարգիզ, սեր, դարբին, ավանակ, ընկուզենի, հուզմունք, նկարիչ, եղևնի, ուղտ, թթենի, ուղտապան, հասմիկ, բարդի, քնքշանք, մողես, հացենի, բեռնակիր, կակաչ, բեռնաձի, թխկի, կարոտ, շնագայլ, սոճի, շուն, խաղաղություն, ջրկիր, հնոցապան:

6. Տեքստում ընդգծիր գոյականները:

Ամենից շատ զարգացած են չղջիկների ականջները, իսկ ամենից քիչ՝ աչքերը: Թռչելուց առաջ նա բերանը մի քանի անգամ բացուխուփ է անում ու հետո միայն թռչում. պարզվում է, որ նա ձայներ է ուղարկում մութ տարածության մեջ ու սպասում արձագանքին: Դրա միջոցով նա իմանում է, թե առարկաներն իրենցից ի´նչ հեռավորության վրա են գտնվում ու կարողանում է տարածության մեջ ազատ կողմնորոշվել: Չղջիկը մթության մեջ ամեն ինչ զգում է, բացի բրդոտ կենդանուց: Նա կարող է փոքրիկ մոծակի գոյությունը զգալ, բայց մի մեծ ոչխարը չնկատել: Դա նրանից է, որ բուրդը և բրդոտ կտորը կլանում են անլսելի ձայնը և թույլ չեն տալիս, որ դրա արձագանքը հասնի չղջիկին:

Մարդիկ/մասնագետներ-պատանի, օդաչու, հողագործ, դարբին, նկարիչ, ուղտապան, ջրկիր, հնոցապան

Կենդանիներ-աղվես, ավանակ, մողես, շնագայլ, շուն, ուղտ, բեռնաձի, բեռնակիր

Ծաղիկներ/բույսեր-վարդ, շուշան, մեխակ, նարգիզ, հասմիկ, բարդի, կակաչ, թթենի, եղևնի, սոճի, հացենի

Էմոցիաներ/զգացմունքներ-սեր, հուզմունք, կարոտ, անդորր, խաղաղություն

Ամենից շատ զարգացած են չղջիկների ականջները, իսկ ամենից քիչ՝ աչքերը: Թռչելուց առաջ նա բերանը մի քանի անգամ բացուխուփ է անում ու հետո միայն թռչում: պարզվում է, որ նա ձայներ է ուղարկում մութ տարածության մեջ ու սպասում արձագանքին: Դրա միջոցով նա իմանում է, թե առարկաներն իրենցից ի´նչ հեռավորության վրա են գտնվում ու կարողանում է տարածությանմեջ ազատ կողմնորոշվել: Չղջիկը մթության մեջ ամեն ինչ զգում է, բացի բրդոտ կենդանուց: Նա կարող է փոքրիկ մոծակի գոյությունը զգալ, բայց մի մեծ ոչխարը չնկատել: Դա նրանից է, որ բուրդը և բրդոտ կտորը կլանում են անլսելի ձայնը և թույլ չեն տալիս, որ դրա արձագանքը հասնի չղջիկին:

7. Սկզբից տասը-տասներկու  նախադասություն ավելացրո՛ւ, որ ամբողջական տեքստ դառնա:
Մեծ-մեծ քայլերով կտրեց-անցավ բակն ու վազելով մոտեցավ փոստարկղին: Նամակն արագ հանեց գրպանից, գցեց արկղը: Վերջ: Ձեռքերը թափ տվեց ու գնաց առաջ:

Մեծ-մեծ քայլերով կտրեց-անցավ բակն ու վազելով մոտեցավ փոստարկղին: Նամակն արագ հանեց գրպանից, գցեց արկղը: Վերջ: Ձեռքերը թափ տվեց ու գնաց առաջ: Անմիջապես նա մտավ խանութ, տեսավ հին ծանոթ տնային, և բարևեց նրան: Երկու րոպե անց նա դուրս եկավ և սկսեց քայլել դեպի պողոտա: Ոստիկանները կանգնած էին ուղեկցող մեքենայի մոտ: Նա զգաց հուզմունք, բայց շարունակեց հանգիստ քայլել: Մոտակայքում լսվեց երեխաների ծիծաղը, և նա կանգ առավ մի պահ հայացքը շոյելու համար: Հանկարծ մի կատու փախավ դեպի այգի, և նա հանեց ջրի շիշը:

Իներցիայի երևույթը

Դիտումները և փորձերը ցույց են տալիս, որ մարմնի արագությունը հենց այնպես, առանց պատճառի չի փոփոխվում:

Եթե մարմինը գտնվում է դադարի վիճակում, ապա այն կշարժվի, եթե նրա վրա ազդենք:

Օրինակ, դադարի վիճակում գտնվող սեղանը կշարժվի, եթե այն քաշենք կամ հրենք: Առօրյա դիտումները ցույց են տալիս նաև, որ եթե շարժվող մարմնի վրա չազդենք, ապա այն վաղ թե ուշ կկանգնի: Օրինակ՝ շարժիչն անջատելուց հետո ավտոմեքենան, անցնելով որոշ ճանապարհ, կանգ է առնում: Սակայն այս դեպքում ևս կա ազդեցություն՝ օդի և ճանապարհի ազդեցությունը, որքան քիչ է այդ ազդեցությունը, այնքան երկար ժամանակ մարմինը կպահպանի իր արագությունը: Եթե պատկերացնենք մի իրավիճակ, որ այդ ավտոմեքենայի վրա ազդեցություն չլինի, ապա ավտոմեքենան կպահպանի իր արագությունը  (կշարժվի ուղիղ գծով և հավասարաչափ):

Այլ մարմինների ազդեցության բացակայությամբ մարմնի դադարի կամ ուղղագիծ շարժման վիճակը պահպանելու երևույթը կոչվում է իներցիա:

Իներցիա լատինական բառ է և նշանակում է անշարժություն, անգործություն:

Այլ մարմինների ազդեցության բացակայության դեպքում մարմնի` իր արագությունը հաստատուն պահելու հատկությունը կոչվում է իներտություն, իսկ նրա շարժումը` շարժում իներցիայով:

Իներցիայի երևույթին ականատես ենք լինում բոլոր այն դեպքերում, երբ փորձում ենք շարժման մեջ դնել որևէ մարմին, կանգնեցնել շարժվող մարմինը, փոխել մարմնի արագության մեծությունը կամ ուղղությունը:

Փորձ 1: Կարտոֆիլ-դանակ

Փորձ 2: Բաժակ, ափսե, օղակ, ձու

ø;

Փորձ 3: Փայտե չորսուներ

Առաջադրանքներ

1. Երբ նավակը կտրուկ սկսում է շարժվել, ուղևորը՝
 ետ է շարժվում 

մնում է անշարժ
դեպի առաջ է շարժվում


2. Գնացքը կտրուկ մեծացրեց արագությունը։ Ի՞նչ կլինի ուղևորների հետ։
թեքվում են ձախ
թեքվում են աջ
թեքվում են առաջ
թեքվում են ետ


3. Կարո՞ղ է մարմնի արագությունը մեծանալ, եթե նրա վրա այլ մարմիններ չեն ազդում։
Չի կարող
Կարող է
Հնարավոր է, բայց ոչ բոլոր մարմինների դեպքում


4. Չմուշկներով սահելիս, երբ մարդու ոտքը դեմ է առնում եզրաքարին, նա՝
ետ է շարժվում
շարժվում է առաջ
մնում է անշարժ


5. Մոտորանավակի ուղևորն անկախ իր կամքից թեքվեց դեպի առաջ։
Ի՞նչ տեղի ունեցավ։
մոտորանավակը մեծացրեց արագությունը
մոտորանավակը նվազեցրեց արագությունը
կատարեց աջ շրջադարձ
կատարեց ձախ շրջադարձ


6. Որո՞նք են իներցիայի օրինակներ առօրյայում։
(Կարելի է նշել մի քանի տարբերակ)
Ինքնաթիռի թռիչքի և վայրէջքի ժամանակ ուղևորներին խնդրում են կապել ամրագոտիները։
Երբ ավտոբուսը կտրուկ է սկսում շարժվել, մարդիկ անկախ իրենց կամքից ետ են շարժվում։
Աստիճանով վեր բարձրանալն ավելի դժվար է, քան իջնելը։


7. Երբ երեխաները վարում են սքեյթբորդ, դիտվող երևույթն է՝
ներցիա
դիֆուզիա
դադար


8. Ի՞նչ կլինի, եթե սայլակի վրա դրված խորանարդիկը հանկարծ քաշենք թելով։

telezka.png


կընկնի ետ
կընկնի ներքև
կմնա անշարժ


9. Սայլակը բլրակից գլորվելով կտրուկ արգելակեց։

abeb2e698d72185aa3a4d44b8f99a427--keep-going-stop-it.jpg

Ի՞նչ տեղի կունենա դրա վրա դրված խորանարդիկների հետ։
մնացին տեղում
թափվեցին սայլակի վրա
դուրս ընկան սայլակից


10. Երկու ավտոմեքենաները շարժվում են նույն արագությամբ և ունեն նույն արգելակման ուժը, բայց երկրորդի զանգվածը ավելի մեծ է։
Ո՞ր մեքենան ավելի շուտ կկանգնի։
Առաջինը
Երկուսն էլ միաժամանակ
Երկրորդը

Տանը պատրաստել «իներցիայի գլխարկ» ինչպես ցույց է տրված նկարում և տեսանյությում : Բլոգում տեղադրել տեսանյութ, որը ցուցադրում է պատրաստման ընթացքն ու աշխատանքի սկզբունքները:

Խնդիր 1: Ստորև նշված արագությունները դասավորել ըստ աճման կարգի՝ 300մ/վ, 20 դմ/վ, 3կմ/վ, 6000սմ/վ: V= 300մ/վ = 3000դմ/վ

V2= 20դմ/վ

V3=3 կմ/վ = փ.1000 մ/վ = 3000 մ/վ = 30000 դմ/վ

V4= 600 սմ/վ 600դմ/

V2 < V4 < V1 < V3

Խնդիր 2: Որքա՞ն ճանապարհ կանցնի 5,4 կմ/ժ արագությամբ հավասարաչափ շարժվող զբոսաշրջիկը 25ր-ի ընթացքում:

Խնդիր 3: Ավտոմեքենան 0,5 ժամում շարժվել է 90կմ/ժ արագությամբ: Ի՞նչ արագությամբ պետք է շարժվի հեծանվորդը, որպեսզի ճանապարհի նույն տեղամասն անցնի 1,5 ժամում: